In de (goede en nuttige!) sessie van de VNG over de WOO op Overheid360 eerder deze maand, werden de aanwezigen meerdere vragen gesteld. De laatste, wanneer je denkt dat de implementatie van de WOO afgerond zal zijn, leverde bovenstaande foto op.

Ik kan er nog steeds niet helemaal over uit. Het probleem van de WOO is overduidelijk dat het daarin genoemde ‘op orde krijgen van de informatiehuishouding’ tot meer werk leidt dan een overheidsorganisatie zegt aan te kunnen en budget voor te hebben (of bereid is prioriteit aan te geven).

Iedereen in de zaal zei, volgens deze foto, niet aan de wet te gaan of kunnen voldoen. Niemand zei over 5 jaren de boel op orde te hebben, de termijn die in de wet genoemd is. Twee van de 34 (6%) dachten het over 8 jaar voor elkaar te hebben, en die werden als enorme optimisten betiteld. De anderen dachten dat het tot 2030 (56%) zou duren, of nooit afkomt (38%).

De WOO krijgt het verwijt extra werk te veroorzaken. Je informatiehuishouding op orde hebben, wie eist dat nou, zo lijkt de gedachte. De WOO in huidige vorm is echter al een compromis. De eerste versie werd als onhaalbaar afgedaan, en in de nieuwe versie geeft de wetgever overheidsinstellingen vijf jaar de tijd, en de verplichting te laten zien dat je ook je best doet om in die vijf jaar een inhaalslag te maken. De 2e WOO is al een herkansing. En niet eens een tweede kans, maar de derde.

Veertig jaar geleden, 1980, werd de WOB van kracht, die openbaarheid regelt. Sinds die tijd is er vrijwel niets gedaan om openbaarheid als grondbeginsel in de informatiehuishouding op te nemen. Nog altijd wordt een WOB verzoek als lastig ervaren, want dan moet je zo zoeken waar je je spullen hebt. Omdat je je informatiehuishouding nooit hebt aangepast om openbaarheidsverzoeken snel te kunnen afhandelen. In Noorwegen krijg je per kerende post je gevraagde informatie, maar hier is een WOB verzoek (en elk verzoek om documenten, in welke vorm dan ook, is een WOB verzoek, ook dat besef is er na 40 jaren nog altijd niet) altijd extra werk, naast je gewone taken. Alsof openbaarmaking niet een wettelijke taak is. Dat heeft altijd al tot gekrakeel geleid, en de wetgever heeft de overheidsinstellingen voor die krampscheuten uitsluitend beloond (zoals het verwijderen van dwangmiddelen, anders dan de rechtsgang).

Nu verplichte actieve openbaarmaking dichterbij komt wordt nog veel zichtbaarder dat de informatiehuishouding daar niet op ingericht is. Dat was deze namelijk voor de passieve openbaarmaking van de WOB al niet. Enige tijd geleden kwam ik nog een hoofd bedrijfsinformatie bij een overheidsinstelling tegen die me vroeg “dus jij zegt dat openbaarheid wettelijk is omschreven?”. Ja dat zei ik. En wel al veel langer dan iedereen in die sessie waar ik bovenstaande foto maakte bij de overheid werkt.

Er zijn diverse zaken die al lang verplicht zijn om actief openbaar te maken (denk aan besluiten, vergunningen etc.), en dat lukt. Er is dus niet echt reden aan te nemen dat het voor een lijst van anderen zaken, zoals de WOO opnoemt, in vijf jaren niet ook zou kunnen.

Uit de slide bovenaan blijkt dat men al heeft opgegeven voordat de WOO er nog maar is.
Het is kennelijk een erg radicaal idee om een algemene openbaarheids- en data/informatie-strategie op te stellen die ook belooft de implementatie van de WOO netjes op tijd af te ronden. Een aanpak waarbij je actieve openbaarmaking als kans ziet. Als een instrument waarmee je het gedrag van allerlei externe betrokkenen kunt beïnvloeden. Zoals je nu financiering (subsidies) en regelgeving inzet om gedrag te beïnvloeden, is openbaarmaking een derde beleidsinstrument. En wel de goedkoopste van de drie.

Mij doet het allemaal denken aan het onderstaande plaatje dat in al mijn vroegere kennismanagement- en veranderprojecten wel van toepassing was. “We hebben geen tijd voor fundamentele aanpassingen, want we zijn al zo druk met ons normale werk en brandjes blussen”.

Too Busy To Improve - Performance Management - Square Wheels
Alan O’Rourke, license CC-BY

Some links I thought worth reading the past few days

  • Peter Rukavina pointed me to this excellent posting on voting, in the context of violence as a state monopoly and how that vote contributes to violence. It’s this type of long form blogging that I often find so valuable as it shows you the detailed reasoning of the author. Where on FB or Twitter would you find such argumentation, and how would it ever surface in a algorithmic timeline? Added Edward Hasbrouck to my feedreader : The Practical Nomad blog: To vote, or not to vote?
  • This quote is very interesting. Earlier in the conversation Stephen Downes mentions “networks are grown, not constructed”. (true for communities too). Tanya Dorey adds how from a perspective of indigenous or other marginalised groups ‘facts’ my be different, and that arriving a truth therefore is a process: “For me, “truth growing” needs to involve systems, opportunities, communities, networks, etc. that cause critical engagement with ideas, beliefs and ways of thinking that are foreign, perhaps even contrary to our own. And not just on the content level, but embedded within the fabric of the system et al itself.“: A conversation during EL30.mooc.ca on truth, data, networks and graphs.
  • This article has a ‘but’ title, but actually is a ‘yes, and’. Saying ethics isn’t enough because we also need “A society-wide debate on values and on how we want to live in the digital age” is saying the same thing. The real money quote though is “political parties should be able to review technology through the lens of their specific world-views and formulate political positions accordingly. A party that has no position on how their values relate to digital technology or the environment cannot be expected to develop any useful agenda for the challenges we are facing in the 21st century.” : Gartner calls Digital Ethics a strategic trend for 2019 – but ethics are not enough
  • A Dutch essay on post-truth. Says it’s not the end of truth that’s at issue but rather that everyone claims it for themselves. Pits Foucault’s parrhesia, speaking truth to power against the populists : Waarheidsspreken in tijden van ‘post-truth’: Foucault, ‘parrèsia’ en populisme
  • When talking about networked agency and specifically resilience, increasingly addressing infrastructure dependencies gets important. When you run decentralised tools so that your instance is still useful when others are down, then all of a sudden your ISP and energy supplier are a potential risk too: disaster.radio | a disaster-resilient communications network powered by the sun
  • On the amplification of hate speech. It’s not about the speech to me, but about the amplification and the societal acceptability that signals, and illusion of being mainstream it creates: Opinion | I Thought the Web Would Stop Hate, Not Spread It
  • One of the essential elements of the EU GDPR is that it applies to anyone having data about EU citizens. As such it can set a de facto standard globally. As with environmental standards market players will tend to use one standard, not multiple for their products, and so the most stringent one is top of the list. It’s an element in how data is of geopolitical importance these days. This link is an example how GDPR is being adopted in South-Africa : Four essential pillars of GDPR compliance
  • A great story how open source tools played a key role in dealing with the Sierra Leone Ebola crisis a few years ago: How Open Source Software Helped End Ebola – iDT Labs – Medium
  • This seems like a platform of groups working towards their own networked agency, solving issues for their own context and then pushing them into the network: GIG – we are what we create together
  • An article on the limits on current AI, and the elusiveness of meaning: Opinion | Artificial Intelligence Hits the Barrier of Meaning