Het NRC meldt dat er een spoedwet komt om de noodmaatregelen tegen de pandemie juridisch beter te borgen. Na een korte uitwisseling (via Mastodon) met Remkus de Vries hierover, schrijf ik mijn gedachten er bij maar eens uit.

Tot nu toe gold ‘nood breekt wet’: de momenteel afgekondigde maatregelen zijn bij wijze van noodverordening ingevoerd. Daarin staan dingen die strijdig zijn met de grondwet (zoals samenkomstverboden) en verschillende rechten in de praktijk opschorten. Dergelijke noodverordeningen zijn door de 25 veiligheidsregio’s ingesteld, onder coördinatie van ministeries. De veiligheidsregio’s worden bestuurd door de burgemeesters van de gemeenten in die regio, en zij zijn het die de verordeningen invoeren. Ik heb een aantal van die verordeningen gelezen, en hoewel er wel doelbinding in staat (de verordening is direct gekoppeld aan de pandemie), stond er geen einddatum in. Daarnaast is er geen parlementaire controle op deze gang van zaken, want langs die weg komt het niet tot stand. Verder maakte ik me niet heel veel zorgen over die noodverordeningen, juist omdat het de ongeveer 400 burgemeesters zijn die het instellen. Zoveel anti-democraten staan er niet tegelijk op in ons land, en als er maar een enkeling daarvan publiekelijk zijn steun terugtrekt valt het geheel vanzelf in duigen.

De nieuwe wet moet nu de noodverordeningen gaan vervangen. Dat is op zich logisch, die verordeningen zijn bedoeld voor de korte termijn tijdens een acute crisis. In die eerste chaotische fase houd je rekening met verschillende mogelijkheden, zo waren er in 2000 na de vuurwerkramp bij ons in Enschede het eerste weekend blokkades op de snelwegen om ramptoerisme te voorkomen, en staan sinds het begin van de pandemie mariniers stand-by in Doorn om binnen 6 of 12 uur ingezet te worden voor het bewaken van de openbare orde.
Na een eerste vaak wat chaotische fase ontstaat er een nieuw plateau waarin je voor de middellange termijn de boel moet regelen. Van acute crisis naar langere uitzonderlijke situatie. Dan is er behoefte aan stabielere regels en onderbouwing daarvan, omdat de medewerking en het vertrouwen van ons als burgers anders terecht afnemen naarmate de tijd vordert. Die fase is nu duidelijk aangebroken, de eerste piek van de epidemie in ons land wordt langzaam gepasseerd, en het is helder dat totdat er een vaccin of behandeling is, danwel we allemaal het virus gehad hebben, we rondom het evenwichtspunt maatregelen moeten op- en afschalen om te zorgen dat het zorgsysteem kan blijven functioneren. Die periode duurt nog wel een jaar, of misschien wel twee. Er wordt gekozen voor een nieuwe wet, in plaats van een nu al wel mogelijk zwaarder middel, het verkondigen van de noodtoestand. Dat zwaardere middel is door zijn zwaarte ook ongerichter, en de steun er voor zal eveneens snel afbrokkelen als men die noodtoestand niet om zich ook zo voelt zoals in de eerste chaos van een crisis.

Die nieuwe wet wordt nu aangekondigd als tijdelijk en gericht op de pandemie. Maar de ervaring leert dat wat als tijdelijk wordt aangekondigd en gestart lang niet altijd tijdelijk blijft. De ervaring leert ook dat een langzaam kruipende scope, leidend tot het gebruik van regelingen voor doeleinden waarvoor die regelingen niet tot stand zijn gebracht, niet ongebruikelijk is (anti-terreurwetgeving is er een mondiaal voorbeeld van).

In complexe situaties kun je weinig voorzien, ervaring van eerder heeft geen voorspellende waarde voor de toekomst. Daarom zijn heldere grenzen en waarden noodzakelijk. Dat doe je voor kinderverjaardagsfeestjes (niet van de oprit af! blijf met je tengels uit de drankkast! niet met schoenen aan naar binnen rennen!), en dat moeten we ook doen voor een spoedwet als deze. Dat het een spoedwet is wil niet zeggen dat het ok is om je principiële afwegingen opzij te zetten, omdat je denkt dat je dat later wel kunt repareren. Juist andersom, bij een spoedwet moet je zeer strikt zijn met je voorwaarden, zodat je daarbinnen bewegingsruimte hebt om situationeel te schakelen naar wat nodig is. (Dat zagen we afgelopen weken ook met de Corona-apps. Daar werden principiële uitgangspunten opgesteld, maar vervolgens niet gehanteerd bij het filteren van kandidaten. Dan krijg je “Ja privacy heel belangrijk, dat lossen we straks wel op”, met als gevolg dat geen van de uiteindelijk voorgestelde apps door de beugel kon. Dat had je ook kunnen weten voor de ‘appathon’ begon, bij die allereerste filtering omdat je daar je uitgangspunten al losliet.)

Wat mij betreft zijn lakmoesproeven voor een spoedwet*:

  • De wet is gekoppeld aan de Corona epidemie. De wet kan niet worden gebruikt voor zaken die niet bijdragen aan de bestrijding van de epidemie. Elke getroffen maatregel op basis van deze wet moet gemotiveerd worden op basis van de epidemie.
  • Er staat een einddatum in de wet, waarop deze zijn geldigheid verliest. Alleen aangeven dat het een ‘tijdelijke’ wet betreft is niet genoeg. Een einddatum is nodig.
  • Die einddatum is dichterbij gesteld dan dat we nu denken dat de pandemie duurt. Dus niet over 2 jaren, maar over maximaal een paar maanden.
  • De wet kan alleen worden verlengd als het parlement voor verlenging stemt onder vaststelling van een nieuwe einddatum die wederom hooguit enkele maanden in de toekomst ligt.
  • Naast een einddatum waarop de wet zonder verlenging buiten kracht raakt, is ook opgenomen wat de maximale termijn is waarna verlenging door het parlement niet meer mogelijk is. Daarmee is gegarandeerd dat vooraf bekend is wanneer de wet uiterlijk buiten werking treedt.
  • Het is niet voldoende dat het parlement niet tegen verlenging gestemd heeft. Het parlement moet voor verlenging stemmen. Als er geen stemming plaats heeft gevonden bijvoorbeeld dan vervalt de wet op de dan geldende door het parlement vastgestelde einddatum.
  • De wet geeft een limitatieve opsomming van onder de wet mogelijke maatregelen die grondwettelijke rechten geheel of gedeeltelijk opschorten. Wat niet in die opsomming staat is niet mogelijk als maatregel. Het parlement kan bij verlenging de limitatieve opsomming inkorten.
  • De maatregelen worden alsnog via verordeningen in de veiligheidsregio’s, met de zelfde einddatum als de wet, van kracht. Die verordeningen bevatten de motivatie voor de inzet van elke specifieke maatregel. Dit maakt regionale variatie mogelijk, en dwingt tot motivatie van maatregelen in regionale context. Wat nuttig is voor Noord-Brabant is dat wellicht niet voor Friesland. Wat passend is voor de kust of de Amsterdamse binnenstad is dat niet automatisch ook voor de Drentse hei of het grensgebied met Duitsland. En vice versa.
  • Burgers staat de gang naar de rechter vrij om de toepassing van een maatregel en de motivatie daarvoor op basis van het eerste uitgangspunt te laten beoordelen.
  • De nationale ombudsman is daarnaast aangewezen voor het ontvangen van klachten over de inzet van maatregelen, en doet verslag daarover aan het Parlement en het algemeen publiek op zijn minst voor elke stemming over verlenging of zoveel vaker als de ombudsman daar het belang van ziet. De overheid voert gedurende de looptijd van de wet actief campagne om mensen op de mogelijkheid tot klachten indienen te wijzen. De aantallen ontvangen klachten en de aard van de klachten worden doorlopend actief openbaar gemaakt door de ombudsman. De spoedwet mag niet de werking van artikel 78a van de Grondwet inperken (die de ombudsman en andere Hoge Colleges van Staat regelt).
  • De wet stelt niets over benodige of gewenste dataverzameling, noch stelt het het algemeen belang van openbaarheid buiten werking of ter discussie. Integendeel, de wet eist actieve openbaarmaking door betrokken overheden van alle documentaire informatie die betrekking heeft op de ten uitvoerlegging van de spoedwet. Het bijzondere karakter van de wet maakt actieve volledige transparantie van het gebruik van die wet noodzakelijk.

Met dergelijke voorwaarden maakt nood met meer waarschijnlijkheid een redelijke wet, en breekt de nood niets onvervangbaars.

Ik vertrouw er op dat de liberale premier niet genegen zal zijn om het werk van Thorbecke ongedaan te maken. Maar er zitten meerdere anti-democraten in het parlement, en er komen verkiezingen. Het is riskant om op enig moment uit gevoelde nood ambigue wetten aan te nemen zonder op voorhand een uiterste houdbaarheidsdatum, andere harde grenzen en volledige transparantie over het gebruik van de wet daarin vast te leggen.

Zodra het wetsontwerp naar de Tweede Kamer gaat zullen we zien of het kabinet op zoek is naar een voldoende stevig hek, of alleen lippendienst bewijst aan tijdelijkheid en proportionaliteit.

*Ik ben geen jurist. De opsomming is dus een mening, ongeacht wat wel en niet mogelijk is in ons wetgevingsproces. De opsomming is gebaseerd op omgang met complexiteit: het trekken van zo duidelijk mogelijke grenzen, die nodig zijn om in een complexe situatie te kunnen handelen. Naast duidelijk, moeten die grenzen proportioneel zijn en eenmaal geplaatst absoluut (als je een paard in een weiland wil houden zet je een hek om het weiland, niet om de polder waarin het weiland ligt, en niet willekeurig op verschillende plekken midden in het weiland.). Met die grenzen mag niet gemarchandeerd worden (Als het hek eenmaal om het juiste weiland staat verplaats je het niet), want dat leidt van complexiteit snel terug naar chaos, in plaats van naar meer voorspelbare stabiliteit op termijn.

Yesterday I participated in, or more accurately listened in on, a IndieWeb conversation on wikis and their relationship to blogs (session notes).

I didn’t feel like saying much so kept quiet, other than at the start during a (too long) intro round where I described how I’ve looked at and used wiki personally in the past. That past is almost as long as this blog is old. Blogs and wikis were to me the original social software tools.

  • Between 2004 and 2010 I kept a wiki as the main screen on my desktop, sort of like how I used The Brain in years before that. In it I kept conversation notes, kept track of who’s who in the projects I worked on etc. This after a gap in turn got replaced by Evernote in 2012
  • Between 2004 and 2013 I had a public wiki alongside this blog (first WakkaWiki, then WikkaWiki). In those years at one or two points I recreated it from scratch after particular intensive waves of automated spam and vandalism
  • Between 2004 and 2010 I had a wiki covering all the BlogWalk Salons I co-organised from 2004-2008
  • I had a script that let me crosspost from this blog to the wiki alongside it, so I could potentially rework it there. I don’t think that happened much really.
  • At one point I glued blogs, wiki and forum software together as a ‘Patchwork Portal‘ for a group I worked with. Elmine and presented about this together on BlogTalk Reloaded in 2006, showing the co-evolution of a budding community of practice and the patchwork portal as the group’s toolset. Afterwards it was used for a while in a ‘wiki on a stick’ project for education material by one of the group’s members.
  • Two years ago I re-added a wiki style section of sorts to this blog. As I’m the only one editing anyway, I simply use WordPress pages, as when I’m logged in everything has an edit button already. The purpose is to have a place for more static content, so I can refer to notions or overviews more easily, and don’t need to provide people with a range of various blogposts and let them dig out my meaning by themselves. In practice it is a rather empty wiki, consisting mostly of lists of blogposts, much less of content. A plus is that Webmentions work on my pages too, so bidirectional links between my and someone else’s blog and my wiki are easy.
  • With clients and colleagues over the years I’ve used Atlassian as a collaborative tool, and once created a wiki for a client that contained their organisation’s glossary. Current items were not editable, but showed sections directly below that which were. Colleagues could add remarks, examples and propose new terms, and from that periodically the glossary would be changed.

Stock versus flow, gardening and streams
Neil Mather, who has a really intriguing wiki as commonplace book since last fall, mentioned he writes ‘stream first’. This stock (wiki) and flow (blog) perspective is an important one in personal knowledge management. Zettelkasten tools and e.g. Tiddlywiki focus on singular thoughts, crumbs of content as building block, and as such fall somewhere in between that stock and flow notion, as blogging is often a river of these crumbs (bookmarks, likes, an image, a quote etc.) Others mentioned that they blogged as a result of working in their wiki, so the flow originated in the stock. This likely fits when blog posts are articles more than short posts. One of the participants said his blog used to show the things from his wiki he marked as public (which is the flip side of how I used to push blog posts to the wiki if they were marked ‘wikify’).
Another participant mentioned she thinks of blogs as having a ‘first published’ date, and wiki items a ‘last edited’ date. This was a useful remark to me, as that last edited date in combination with e.g. tags or topics, provides a good way to figure out where gardening might be in order.
Ultimately blogs and wikis are not either stock or flow to me but can do both. Wikis also create streams, through recent changes feeds etc. Over the years I had many RSS feeds in my reader alerting me to changes in wikis. I feel both hemmed in by how my blog in its setup puts flow above stock, and how a wiki assumes stock more than flow. But that can all be altered. In the end it’s all just a database, putting different emphasis on different pivots for navigation and exploration.

Capturing crumbs, Zettelkasten
I often struggle with the assumed path of small elements to slightly more reworked content to articles. It smacks of the DIKW pyramid which has no theoretical or practical merit in my eyes. Starting from small crumbs doesn’t work for me as most thoughts are not crumbs but rather like Gestalts. Not that stuff is born from my mind as a fully grown and armed Athena, but notes, ideas and thoughts are mostly not a single thing but a constellation of notions, examples, existing connections and intuited connections. In those constellations, the connections and relations are a key piece for me to express. In wiki those connections are links, but while still key, they are less tangible, not treated as actual content and not annotated. Teasing out the crumbs of such a constellation routinely constitutes a lot of overhead I feel, and to me the primary interest is in those small or big constellations, not the crumbs. The only exception to this is having a way of visualising links between crumbs, based on how wiki pages link to each other, because such visualisations may point to novel constellations for me, emerging from the collection and jumble of stuff in the wiki. That I think is powerful.

Personal and public material
During the conversation I realised that I don’t really have a clear mental image of my wiki section. I refer to it as my personal wiki, but my imagined readership does not include me and only consists of ‘others’. I think that is precisely what feels off with it.
I run a webserver on my laptop, and on it I have a locally hosted blog where very infrequently I write some personal stuff (e.g. I kept a log there in the final weeks of my father’s life) or stream of consciousness style stuff. In my still never meaningfully acted upon notion of leaving Evernote a personal blog/wiki combo for note taking, bookmarking etc might be useful. Also for logging things. One of the remarks that got my interest was the notion of starting a daily note in which over the course of the day you log stuff, and that is then available to later mine for additional expansion, linking and branching off more wiki-items.

A question that came up for me, musing about the conversation is what it is I am trying to automate or reduce friction for? If I am trying to automate curation (getting from crumbs to articles automagically) then that would be undesirable. Only I should curate, as it is my learning and agency that is involved. Having sensemaking aids that surface patterns, visualise links etc would be very helpful. Also in terms of timelines, and in terms of shifting vocabulary (tags) for similar content.

First follow-ups

  • I think I need to return to my 2005 thinking about information strategies, specifically at the collecting, filtering stage and the actions that result from it. and look again at how my blog and wiki can play a bigger role for currently underveloped steps.
  • Playing more purposefully with how I tie the local blog on my laptop to the publlic one sounds like a good experiment.
  • Using logging as a starting point for personal notetaking is an easy experiment to start (I see various other obvious starting points, such as bookmarks or conversations that play that role in my Evernotes currently). Logging also is a good notion for things like the garden and other stuff around the home. I remember how my grandmother kept daily notes about various things, groceries bought, deliveries received, harvest brought in. Her cupboard full of notebooks as a corpus likely would have been a socio-economic research treasure

My friend Peter has a conversation with Cynthia King, about life and death on PEI, landing in and joining a community, belonging and actively creating community. Taking in podcasts is not my thing, but I very much enjoyed listening to this one.

Favorited Peter Rukavina – making community on PEI by The Belong Podcast • A podcast on Anchor (Anchor)

Peter Rukavina shares his life experiences about belonging to a community and navigating his way through challenging times.

Stephen Downes formulates an important point, especially now that so many are working and learning from home.

It’s easy to think of online learning as substandard, or of your own contributions as not enough, but it’s false thinking. In my own work, I have always positioned my thinking from the perspective of the average person who cannot afford university tuitions, not the elite who can. The comparison isn’t between $50K education and online learning, it’s between online learning and nothing. Today, everybody is in that boat, but the basic logic doesn’t change.

It chimes with my perspective on agency, and how to push tech, tools and knowledge to those for whom the existing stuff has too high a threshold. Distributed digital transformation to build up networked agency.

Liked Reflections Week Two: pace yourself by Stephen Downes

The reason I’m posting this particular post in this particular newsletter is for the summary of Lawrie Phipps’s contribution to a Dave Cormier webcast with a single quip: “Whatever you do digitally, it’s going to be more accessible to your students than not doing it.”

Treating myself to this as a refresher, and to help me get back into reading more deeply around these subjects. Have a whole stack of stuff lined up, but need a bit of push to start reading more earnestly.

Liked Online Course Philosophy and Ethics of Human-Technology Relations and Design (Peter-Paul Verbeek)

A new edition of our online course ‘Philosophy of Technology and Design’ will start May 4 2020. A crash course in the philosophy and ethics of human-technology relations and design in three weeks, four hours per week,….